Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Żydowski Instytut Hitoryczny

Autor: Żydowski Instytut Historyczny

27 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu oraz rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau w 1945 roku.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony w 2005 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego pomordowanych w czasie II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy.

Datę wybrano nieprzypadkowo — 27 stycznia 1945 r. oddziały Armii Czerwonej wyzwoliły więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau — miejsca zagłady co najmniej miliona Żydów z Węgier, Polski, Francji, Czech i Słowacji, Grecji i innych krajów oraz około stu dwudziestu tysięcy innych więźniów (Polacy, Romowie, jeńcy radzieccy i inni).

Dzień ten jest uznawany za symboliczny koniec systematycznego ludobójstwa, w wyniku którego wymordowano ok. 6 milionów Żydów oraz przedstawicieli innych narodów: Polaków, Romów, Rosjan, Greków, Węgrów, Francuzów, Niemców i wielu innych.

W Polsce główne uroczystości Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu odbywają się w Auschwitz-Birkenau i w Warszawie pod pomnikiem Bohaterów Getta.

W tym roku obchody tego dnia uświetni międzynarodowy pokaz filmu „Kto napisze naszą historię” w reż. Roberty Grossman. Pokaz będzie miał miejsce w ponad 250 lokalizacjach na całym świecie: siedzibach organizacji międzynarodowych, ośrodkach kulturalnych i naukowych, muzeach, kinach, teatrach oraz w synagogach.

Więcej informacji na temat filmu i wydarzenia

Centralne uroczystości odbędą się w siedzibie UNESCO w Paryżu, gdzie zgromadzi się ok. 1500 dyplomatów z całego świata. Pokazowi filmu będzie towarzyszyć dyskusja, w której udział wezmą: Audrey Azoulay, dyrektor generalny UNESCO, Éric de Rothschild, prezydent Memorial de la Shoah, Nancy Spielberg, producentka filmu, Roberta Grossman, a także Samuel D. Kassow, autor książki „Kto napisze naszą historię?". Dyskusja będzie moderowana przez Stephena Smitha, prezesa USC Shoah Foundation.

W siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego odbędzie się specjalny pokaz filmu z udziałem uczniów i nauczycieli warszawskich szkół średnich. Partnerem wydarzenia i filmu jest Program Oneg Szabat powołany w 2017 r. przez ŻIH i Stowarzyszenie ŻIH w Polsce.

Uczniowie zaproszeni do Żydowskiego Instytutu Historycznego będą mogli porozmawiać bezpośrednio z gośćmi zgromadzonymi w Paryżu, natomiast UNESCO – ta jakże ważna dla współczesnego świata instytucja – na kilka chwil zagości w Warszawie, przy ul. Tłomackie 3/5, gdzie spotykała się grupa Oneg Szabat, a Archiwum Ringelbluma jest przechowywane i udostępniane na wystawie stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”.

Przypominamy: relację na żywo z tego wydarzenia udostępnimy w języku polskim na profilu Facebook Żydowskiego Instytutu Historycznego, natomiast na profilu filmu „Kto napisze naszą historię” i profilu Programu Oneg Szabat relacja będzie transmitowana w języku angielskim.

Relacja rozpocznie się ok. godz. 18.30. Po ceremonii powitalnej, która będzie transmitowana LIVE z UNESCO, nastąpi pokaz filmu. Osobom śledzącym relację na jednym z profili Facebook zostanie w tym czasie udostępniony materiał filmowy, na który złożą się m.in. rozmowa z Robertą Grossman – reżyserką filmu i autorką scenariusza, Krzysztofem A. Rozenem – współautorem i współkoordynatorem Programu Oneg Szabat oraz Anną Duńczyk-Szulc, współkuratorką wystawy stałej w ŻIH.

Około godziny 20.40 ponownie połączymy się z UNESCO — uczniowie zgromadzeni w ŻIH porozmawiają z twórcami filmu, a nasi goście będą mogli śledzić przebieg dyskusji, której tematem będzie Podziemne Archiwum Getta Warszawy, działalność grupy Oneg Szabat oraz film „Kto nakręci naszą historię?”. W tej części uroczystości w UNESCO zostanie również wyświetlony film z Marianem Turskim, byłym więźniem Auschwitz, wiceprezesem Stowarzyszenia ŻIH w Polsce, nagrany na wystawie stałej w Żydowskim Instytucie Historycznym.

Bądźcie z nami! #WeRemember!

Publikacja jest częścią Programu Oneg Szabat powołanego przez Żydowski Instytut Historyczny i Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

Auschwitz – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady – stał się międzynarodowym symbolem. Rocznicę jego wyzwolenia, 27 stycznia, Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanowiła Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu.

W Auschwitz byli więzieni i mordowani obywatele niemal wszystkich krajów Europy okupowanych przez Niemców, w zdecydowanej większości Żydzi. Ponad 1,1 mln osób nie doczekało wolności. Zginęli w największej z hitlerowskich fabryk śmierci.

Mimo że wiele ofiar Zagłady nie ma nawet własnych grobów, pamięć o nich trwa przekazywana przez ludzi, miejsca upamiętnienia i instytucje. Została ona zapisana także w przedmiotach przypominających o tragicznych losach swoich właścicieli. W ramach Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu prezentujemy te rzeczowe pamiątki, pieczołowicie przechowywane w zbiorach Muzeum POLIN.

Opowiadają one historie polskich Żydów z okresu Zagłady. Mówią o życiu w getcie, ukrywaniu się, obozach koncentracyjnych, uratowanych żydowskich dzieciach, zesłaniach czy o poczuciu pustki i osamotnienia tych, którzy ocaleli.

Dzięki tym pamiątkom możemy dziś opowiadać historie Broni Morgenstern, Romualda Waszkinela oraz wielu innych osób, o których istnieniu świadczą dzisiaj tylko pojedyncze przedmioty.

• Czytaj o nazistowskim uniwersum obozowym i losach polskich Żydów na portalu Kolekcje
• Poznaj historie ocalałych Żydów i Żydówek na portalu Polscy Sprawiedliwi

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Redakcja / Editorial staff, English translation: Andrew Rajcher, 27 stycznia 2025

Auschwitz – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady – stał się międzynarodowym symbolem. Rocznicę jego wyzwolenia, 27 stycznia, Organizacja Narodów Zjednoczonych ustanowiła 20 lat temu Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. W tym wyjątkowym dniu poznaj historie Żydów i Żydówek ocalałych podczas Zagłady: zobacz pamiątki ze zbiorów Muzeum POLIN, obejrzyj wywiady z kolekcji historii mówionej, przeczytaj wybrane historie ocalenia w portalu Polscy Sprawiedliwi.

„Jeżeli będziecie obojętni, to nawet się nie obejrzycie, a na Was i na Waszych potomków jakieś Auschwitz spadnie z nieba” – mówił Marian Turski, ocalały podczas Zagłady, przewodniczący Rady Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, w rocznicę wyzwolenia Auschwitz, 27.01.2020.

80 lat temu żołnierze radzieccy 60. Armii I Frontu Ukraińskiego wkroczyli do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady Auschwitz. W macierzystym obozie Auschwitz I, Auschwitz II (Birkenau) i Auschwitz III (Monowitz) wyzwolono zaledwie 7 tys. więźniów. Ponad 1,1 mln osób, pochodzących z niemal wszystkich okupowanych przez Niemców krajów Europy, nie doczekało wolności.

Rocznica wyzwolenia Auschwitz upamiętniania jest na całym świecie jako Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, ustanowiony w 2005 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych.

Poznaj historie Żydów ocalałych podczas Zagłady, zobacz nowości w portalu Polscy Sprawiedliwi

„[...] tak bar­dzo chcia­ła­bym już stąd wyjść, chcia­ła­bym móc cie­szyć się wol­no­ścią, swo­bo­dą ru­chów. Gdy­bym tak zwie­rzy­ła się komuś (z ludzi rzecz jasna »ży­ją­cych«) z ma­rzeń swo­ich, wy­śmia­no by mnie chyba. Bo czy kto inny, kto nie prze­żył tego, co my, po­tra­fi oce­nić, co za cu­dow­ną rze­czą jest być panem swo­jej woli, móc jeść co, jak, kiedy i ile się chce, móc się myć, kiedy się chce i nie li­czyć się z tym, że dla kogoś trze­ba wodę zo­sta­wić, móc sie­dzieć przy stole, móc otwie­rać okno i je za­my­kać wedle swej woli, świe­cić i gasić lampę, gdy ocho­ta; nie mówię już o tym, że pra­gnę­ła­bym ubrać się i wyjść mię­dzy ludzi!”, zapisała Pola Najder w swoim dzienniku, pisanym w podziemnej kryjówce podczas Zagłady w Kołomyi, 14 grudnia 1943 roku.

Trudno znaleźć słowa do opisania doświadczenia, jakim była Zagłada, tym bardziej ważne są słowa tych, którym udało się przeżyć. Z okazji Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu przypominamy co roku historie ocalałych Żydów i Żydówek. Przeczytaj wybrane 3 historie:

• Historia ocalenia Joanny Sobolewskiej-Pyz (Grynszpan) z pomocą Waleriana i Anastazji Sobolewskich →
• Historia ocalenia Elżbiety Ficowskiej z pomocą Stanisławę Bussoldową →
• Historia ocalenia Katarzyny Meloch z pomocą Jadwigi Deneko →

W tym roku publikujemy historię ocalenia Marcelego i Poli Najderów, którzy przeżyli Zagładę z pomocą Andrzeja Śliwiaka w Kołomyi. Od grudnia 1942 do marca 1944 r. ukrywali się w specjalnie przygotowanym schronie, znajdującym się w sąsiedztwie domu ich opiekuna. W niewielkiej przestrzeni przebywało jeszcze ośmioro innych mężczyzn, którzy uciekli z kołomyjskiego getta. 17 września 1984 r., staraniem Marcelego, Instytut Yad Vashem uhonorował Andrzeja Śliwiaka tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

W zbiorach Muzeum POLIN znajdują się pamiątki z ukrywania Marcelego i Poli Najderów, przekazane do Muzeum w 2013 r. przez ich syna, Tomasza Najdera. To brulion dziennika pisanego w kryjówce przez Polę oraz wykonany przez nią w tym czasie komplet szachów z drzewa kasztanowca, który można na co dzień oglądać w wystawie stałej Muzeum POLIN. Historię ocalenia Najderów ilustrujemy fotografiami rodzinnymi przekazanymi do kolekcji cyfrowej Muzeum przez ich starszego syna, Wiktora Najdera.

Przeczytaj: Historia ocalenia Marcelego i Poli Najderów [premiera 27.01.2025]→

Obejrzyj wywiady z osobami ocalałymi podczas Zagłady

Playlista wywiadów z kolekcji Muzeum POLIN udostępnionych w serwisie YouTube:

Odwiedź Muzeum POLIN

W tym roku, aby upamiętnić Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, zapraszamy do Muzeum POLIN na pokaz filmu „Powrót z innej planety”, który odbędzie się 25 stycznia (sobota).

Film Assafa Lapida jest portretem Ocalałego, który po latach zmagań z ciężką depresją, zdecydował się na eksperymentalną psychoterapię z użyciem LSD. To dokument o Yehielu De-Nurze, który przeżył Auschwitz, a po wojnie zaczął publikować wspomnienia pod pseudonimem Ka-Tzetnik. Pisarz ukrywał swoją tożsamość aż do procesu Eichmanna w 1961 r., kiedy wezwano go na świadka. Utrwalona na taśmie filmowej chwila, kiedy przenosząc się pamięcią do Auschwitz, „na inną planetę”, zemdlał podczas zeznań, należy do ikonicznych scen z procesu zbrodniarza.

Po filmie odbędzie się dyskusja o traumie z udziałem dr Małgorzaty Wosińskiej, etnolożki i antropolożki ludobójstwa, prowadzącej badania nad zjawiskiem traumy.

Przed filmem zachęcamy również do zwiedzania wystawy stałej Muzeum POLIN.