Jedwabne. Pamięć i ...

• Jedwabne 1941 | rozmowa z dr Krzysztofem Persakiem /YouTube, Historia BEZ KITU 12.07.2023/ /12.o7.2023

  25 lat później. Jak „Sąsiedzi” Jana Tomasza Grossa zmienili polską pamięć? dr Krzysztof Persak (materiał dodany 17.09.2025 r.) Książka Jana Tomasza Grossa „Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka” została wydana w maju 2000 r. i okazała się szokiem narracyjnym dla społeczeństwa polskiego. W dotychczasowym dyskursie bowiem negatywne zachowania Polaków wobec Zagłady Żydów skupiały się wokół takich zachowań jak: obojętność, brak pomocy, szmalcownictwo, albo donosicielstwo. Tymczasem polsko-amerykański socjolog w swojej pracy opisał udział ludności Jedwabnego w mordowaniu – z inspiracji Niemców – swoich żydowskich sąsiadów w kilkanaście dni po napaści III Rzeszy na ZSRR. Jego ustalenia potwierdziło, a następnie poszerzyło śledztwo Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Z kolei w Biurze Edukacji Publicznej tej instytucji powołano zespół historyków i prawników. Ich prace zakończyły się wydaniem dwutomowej publikacji „Wokół Jedwabnego” pod redakcją Pawła Machcewicza i Krzysztofa Persaka. Okazało się, że latem 1941 r. mieliśmy do czynienia nie z jednorazowym wydarzeniem, ale falą pogromową.

• Pogrom Żydów w Jedwabnem - Z dr. Krzyszofem Persakiem z Instytutu Pamięci Narodowej i Instytutu Studiów Politycznych PAN rozmawia Tomasz Wiścicki o pogromie Żydów w Jedwabnem. Muzeum Historii Polski.
• Bikont: Nie odpowiadamy za mord w Jedwabnem. Odpowiadamy za to, co z nim dziś robimy Onet, 10/07/2021
• Debata: Lato pogromów 1941. Historia, pamięć, rozrachunek, 11/07/2021.
• Krzysztof Persak, Pogromy Żydów latem 1941 roku, Wirtualny Sztetl
• Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku /Wydział Historii UW, IPN (You Tube)/
• Czas okupacji i zniewolenia. Żydzi i Polacy w obliczu totalitaryzmów /IPN (You Tube)/
• MY Z JEDWABNEGO, wydawnictwo "Czarne", październik 2015
• W Jedwabnem zbyt szybko oceniliśmy mieszkańców. Rozmowa z Mirosławem Traczykiem, 06/08/2020.
• Ryszard Bosakowski OP, Mesjasz w Łomżyńskiem. Jedwabne i teologia po Holokauście, "Tygodnik Powszechny" 30 (2976), 23 lipca 2006, s. 10-11.
• Nie tylko Jedwabne,10/11/2002.
• Wokół Jedwabnego - książka, IPN, 11.2002.
• Niegodny „Powrót do Jedwabnego”. Film i przedsiębiorstwo Wojciecha Sumlińskiego. 07/10/2021.

  • Antysemicki film Sumlińskiego. Nic prócz dat się nie zgadza. 02/10/2021.
  • Czy to się godzi? List otwarty do prezydenta Otwocka Jarosława Margielskiego. 27/09/2021.

• Postanowienie o umorzeniu śledztwa, 30 czerwca 2003
• Raport prof. Koli z ekshumacji w Jedwabnem "Pogrom Żydów w Jedwabnem"
• Komentarz Instytutu Verba Veritatis.
  Przykład postawy i wrażliwości czy raczej efekt jej braku wyraźnie sprzeczny ze stanowiskiem i praktyką wspólnot chrześciańskich wyrażanych od lat w praktyce i dokumenach, które na tej stronie www prezentujemy. Załączony materiał jest wyrazem dającej o sobie przy różnych okazjach znać postawy sprzecznej ze stanowiskiem i praktyką Kościoła: komentarz portalu wPrawo.PL(8 czerwca 2021) i Instytutu Verba Veritatis (Instytutu do Walki z Antypolonizmem). (red. PRChiŻ)
  Przy tej okazji polecamy do przeczytania:
• Wypowiedzi wspólnot wiary,
• Materiały edukacyjne,
• Sprawa aktywności wykładowej ks. Tadeusza Guza,
• Grzech antyjudaizmu, grzech antysemityzmu,
• Katecheza o Żydach i judaizmie.

Kalendarium

84. rocznica mordu Żydów w Jedwabnem - zaproszenie naczelnego rabina Polski Michaela Schudricha oraz zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie

Jedwabne. Wspominamy pomordowanych kilkuset Żydów, spalonych w stodole . Ogromny smutek i ból słuchając imion , a szczególnie imion malutkich dzieci i ich wieku.

Jak można przyjechać i zakłócać.. i to w imię chrześcijaństwa , jak tak można ??!!

Najważniejsze miejscowości i daty pogromów (na zdjęciach z dzisiejszego upamiętniania, z poniżej wymienionych miejscowości ) :

Jedwabne - 10 lipca 1941 roku Masowe morderstwo żydowskich mieszkańców dokonane przez polskich mieszkańców Jedwabne, działających z inspiracji niemieckich okupantów, którego ofiarą padło kilkuset polskich Żydów z Jedwabnego i okolic . Zostali spaleni żywcem w stodole. Radziłów - 7 lipca 1941 roku Do spalenia około 500 obywateli polskich narodowości żydowskiej doszło 7 lipca 1941 r. Żydzi zostali spaleni żywcem w stodole . Wąsosz - 5 lipca 1941 roku Pogrom został skrupulatnie zaplanowany, a oprawcy odpowiednio wcześnie zaopatrzyli się w specjalne narzędzia (okute pałki, sprężyny z odważnikami) . Szczuczyn czerwiec-lipiec : Masowy mord około 300 Żydów ze społeczności Szczuczyna dokonany przez polskich mieszkańców w czerwcu 1941 roku. 14 lipca 1941 r. doszło do eskalacji zbrodni. Polska policja zebrała Żydów na rynku, a później poprowadziła ich na cmentarz żydowski, znajdujący się w pobliskiej wsi Skaje. Tam Polacy, chrześcijanie, zabili ok. 100 Żydów przy pomocy siekier, kijów i łopat! Bzury - sierpień 1941 roku Brutalne zabójstwo 20 żydowskich kobiet w sierpniu 1941 w Bzurach. Według zeznań składanych w ramach procesów sądowych, tzw. sierpniówek, sprawcami było co najmniej sześciu polskich mężczyzn, z których jeden został skazany. Inne miejscowości:

• Goniądz - 4 lipca - zgromadzono wszystkich na rynku, a Rada miejska wskazała 30 Żydów oskarżonych o kolaborację z Armią Czerwoną
• Rajgród - wymieniony wśród miejscowości objętych falą mordów
• Jasionówka - wymieniona wśród miejscowości, gdzie zagładę Żydów zarządzili Niemcy, ale “upoważnili” Polaków do jej wykonania
• Brańsk - wymieniony wśród miejscowości objętych falą mordów

  Uroczystości zakłócone przez środowiska narodowe

W czwartek w Jedwabnem – przed i po uroczystościach przy pomniku – były cały czas obecne środowiska narodowe. Konfederacja Korony Polskiej postawiła przy drodze prowadzącej do miejsca pamięci baner po polsku i angielsku o treści: „Dość żydowskich kłamstw! Zbrodni w Jedwabnem 10 VII 1941 r. dokonali Niemcy. Żądamy wznowienia ekshumacji”.

Na prywatnej działce znajdującej się w sąsiedztwie pomnika ku czci pomordowanych, podobnie jak w ubiegłym roku, ustawiono scenę, gdzie od czwartku rano trwały przemówienia. Na tej działce ustawiono też 8 dużych głazów z metalowymi tablicami, które środowiska narodowe określają jako „Pomnik prawdy o zbrodni w Jedwabnem”. Powstał on dzięki wsparciu ok. dwóch tysięcy ofiarodawców (była prowadzona zbiórka w internecie – PAP).

83. rocznica mordu Żydów w Jedwabnem.

Oficjalne obchody pod pomnikiem ofiar, gdy obok skrajna prawica planuje nowy pomnik.
/Fot. Agnieszka Sadowska / Agencja Wyborcza.pl/

82. rocznica mordu Żydów w Jedwabnem

W tle kontrmarsz, prowokacje i podmiana narracji 10/07/2023

82. rocznica pogromu w Jedwabnem, 10 lipca 2023. Fot. Ambasada Izraela w Polsce

10. 07. 2022. W Jedwabnem obchodzono 81. rocznicę mordu Żydów.

81. rocznica zbrodni w Jedwabnem

11 lipca 2021 - Jedwabne - uroczystości w 80. rocznicę pogromu

10 lipca 2020 - Żydzi i chrześcijanie modlili się w 79. rocznicę pogromu

10 lipca 2019 - Jedwabne - 78. rocznica pogromu.

10 lipca 2018 - 77. rocznica pogromów na Podlasiu w lipcu 1941.

"Zaczęło się 5 lipca 1941 roku w Wąsoszu..."

Jedwabne: Radziłów: Adam Leszczyński - "Senator Żaryn: wznówmy ekshumacje w Jedwabnem, nie ulegajmy szantażom. Ale żadnych nie było!" /oko.press.pl/

Więcej:

• "- Trzeba obalić mit, że za mordami stali chłopi, niepiśmienny lud, jakaś tłuszcza......."
• Upamiętniamy Żydów, naszych współobywateli i sąsiadów

10 VII 2017. 76. Rocznica mordu w Jedwabnem.

Bp Markowski w Jedwabnem: Przepraszamy braci i siostry narodu żydowskiego. "Po raz pierwszy polski biskup przeprosił w tym miejscu. – To jest wieki ból i wyrzut sumienia – mówił dziś w Jedwabnem biskup Rafał Markowski w 76. rocznicę pogromu." (Laboratorium Więzi) Biskup Rafał Markowski był na uroczystościach w Jedwabnem jako przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego i Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem Konferencji Episkopatu Polski. Zbigniew Nosowski: Jedwabne: dojrzewanie do przeprosin. /Laboratorium Więzi/ W przededniu rocznicy w Jedwabnem odbył się oficjalny pokaz filmu "Przy Planty 7/9" o pogromie kieleckim i kieleckiej drodze pamięci i pojednania. Bogdan Białek: "Byli Jedwabianie, były trudne rozmowy. Ruszyli w drogę." "...od lat biorą w uroczystościach udział jedwabianie. Tak jak i w tym roku. A także ludzie z okolicznych wsi. Mający jedwabiańskich krewnych, czasem rodziców, dziadków. Mówiłem, jak bolesną i okrutną raną jest dla nich ta zbrodnia. Że nawet mówić o niej nie umieją. Nie wiedzą jak się mogą lub powinni zachować w miejscu kaźni. Nie wiedzš jak stosownie się ubrać. Nie radzą sobie ze snami. Nie potrafią pojąć, co się wydarzyło i jak to "coś" mogło się wydarzyć." Więcej: gazeta.pl, gosc.pl. "Pogromy Żydów: Łopatą, sztachetą, kijem" /Newsweek 10 VII 2017/ "Jedwabne zaczęło się na początku lat 30-tych". Maciej Chłodowski - "Żydówki umarły trzy razy. Trudna pamięć". Maria Tajchman - fotorelacja:

10 VII 2016 75. rocznica pogromu w Jedwabnem.

Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie zaprasza na 75 rocznicę upamiętniającą wydarzenia w Jedwabnem. Godz. 11.00 przy pomniku pomordowanych. Fotorelacja: Prof. Andrzej Żbikowski: Do pogromów doszło nie tylko w Jedwabnem: Anna Karolina Kłys - "Jedwabne zaczęło się na początku lat 30-tych" Joanna Gierak-Onoszko - "Mieszkańcy Jedwabnego wolą nie pamiętać". Czy oni Boga się nie boją? - Jan T. Gross w rozmowie z Jarosławem Kuiszem i Karoliną Wigurą. Bogdan Białek - Wokół Jedwabnego: przestańmy na siebie wrzeszczeć. Rewizjoniści polskiego wstydu. Śledztwo w sprawie zbrodni w Jedwabnem, Wojciech Czuchnowski Gazeta Wyborcza 19.07.2016

Radziłów, Wąsosz, Szczuczyn - obchody fotorelacja:

"Jedwabne to fakt historyczny, w którym doszło do wielu nieporozumień i bardzo tendencyjnych opinii" ... "Dramatyczna sytuacja, która miała miejsce w Jedwabnem, jest kontrowersyjna." - powiedziała w "Kropce nad i" minister edukacji narodowej Anna Zalewska.

Przyszły szef IPN o mordzie w Jedwabnem: "Wykonawcą tej zbrodni byli Niemcy".

Muzeum Holocaustu w USA reaguje na słowa minister Zalewskiej o Jedwabnem. Prosi prezydenta Dudę o pomoc. [więcej:]

Sąsiedzi na Litwie. Kto zabił 200 tys. litewskich Żydów? Rozmowa z Rutą Vanagaite, autorką książki "Nasi".

10 VII 2015.

Uczczono 74. rocznicę mordu Żydów w Jedwabnem

10 lipca 2014.

Jedwabne, Szczuczyn, Radziłów, Wąsosz. 73 lata po pogromach. Pamiętamy.

10 lipca 2011.

Władze państwowe, gminy żydowskie i Kościół katolicki 10 lipca w 70. rocznicę zbrodni w Jedwabnem oddadzą się wspólnej refleksji nad tragedią zamordowanych Żydów - powiedział PAP Władysław Bartoszewski. "O ile 10 lat temu Kościół nie brał udziału w uroczystościach poświęconych pamięci ofiar tej tragedii na miejscu w Jedwabnem, o tyle w tym roku będzie tam reprezentowany przez jego biskupów - powiedział, podkreślając wagę tego wydarzenia dla stosunków polsko-żydowskich." /Gazeta Wiadomości, PAP/

10 lipca 2008

W Jedwabnem, w 67. rocznicę mordu Żydów w tej miejscowości spotkali się przedstawiciele Warszawskiej Wyznaniowej Gminy Żydowskiej, reprezentanci Instytutu Pamięci Narodowej i Kancelarii Prezydenta RP

10 lipca 2006

Ryszard Bosakowski OP, Mesjasz w Łomżyńskiem. Jedwabne i teologia po Holokauście, "Tygodnik Powszechny" 30 (2976), 23 lipca 2006, s. 10-11.