Niedziela Izraela - 16 sierpnia 2026

10. Niedziela po Trójcy Świętej u ewangelików reformowaniych

16/08/2026 | Na stronie od 22/07/2026

Menora

Niedziela Izraela

W 10. Niedzielę po Trójcy Świętej obchodzimy Niedzielę Izraela, której korzenie sięgają czasów przedreformacyjnych. W kalendarzu liturgicznym Niedzieli Izraela towarzyszy Wspomnienie zniszczenia Jerozolimy.

Historia tego święta wskazuje na złożone i często mroczne dzieje relacji żydowsko-chrześcijańskich, ale też przypomina o nierozerwalnych więziach łączących judaizm i chrześcijaństwo. Nie ma chrześcijaństwa bez judaizmu. Nie ma chrześcijaństwa bez Pierwszego Przymierza

Niedziela Izraela ma być przejawem sprzeciwu wobec antysemityzmu. Przesłanie to zostało poparte przez wybitnego kalwinistycznego teologa – Karla Bartha, który uważał antysemityzm za grzech przeciwko Duchowi Świętemu.

bp Jerzy Samiec

W 10. Niedzielę po Trójcy Świętej obchodzona jest Niedziela Izraela.

Niedziela Izraela istnieje od XVI wieku. Upamiętnia ona dwukrotne zniszczenie świątyni w Jerozolimie. Pierwsza świątynia, tak zwana świątynia Salomona, została zniszczona przez Babilończyków około 2500 lat temu. Ludność została wygnana. Rzymianie zrównali z ziemią drugą świątynię 4 sierpnia 70 r. n.e. Pozostała po niej jedynie Ściana Płaczu. Przez długi czas chrześcijanie interpretowali drugie zniszczenie świątyni jako sąd nad narodem żydowskim, który nie uznał Jezusa za swojego Mesjasza. Dlatego wcześniej koncentrowano się w to święto na „misji do żydów”, nawróceniu żydów na wiarę w Jezusa jako prawdziwego Mesjasza i Syna Bożego.

W przeszłości chrześcijaństwo często postrzegało siebie jako następcę i spadkobiercę judaizmu, lecz czuło się od niego lepsze. Taka postawa doprowadziła do chrześcijańskiej wrogości wobec żydów i przez długi czas kształtowała nabożeństwa w tym dniu. Antyjudaizm i antysemityzm mocno nadwerężyły relacje między chrześcijanami i żydami. Żydzi cierpieli wiele prześladowań i pogromów z rąk chrześcijan na przestrzeni dziejów.

Biblijnym hasłem tygodnia Niedzieli Izraela, jak i graduale w Kościele luterańskim są słowa zaczerpnięte z Psalmu 33,12: „Błogosławiony naród, którego Pan jest Bogiem, lud, który wybrał sobie na dziedzictwo. Alleluja!”

Czytania liturgiczne Kościoła w tą niedzielę podporządkowane są refleksji nad rolą Izraela w historii zbawienia oraz nierozerwalnej więzi między między chrześcijanami i żydami. Sam Jezus, podobnie jak jego uczniowie, był żydem. Jego nauki są zakorzenione w żydowskiej tradycji wiary i hebrajskiej Biblii.

Opłakiwanie niesprawiedliwości wyrządzonej żydom na przestrzeni dziejów, relacje między żydami i chrześcijanami w wierze w tego samego Boga, ale także trwałe wybranie Izraela są głównym tematem nabożeństw w tym dniu. Podkreśla się również, że antysemityzm jest postawą ta sprzeczną z chrześcijaństwem.

Istotnym elementem święta jest również obraz pielgrzymującego Kościoła, który, podobnie jak niegdyś Naród Wybrany, jest nieustannie powołany do kroczenia drogą Prawdy.

W niektórych parafiach ewangelickich w Niedzielę Izraela stawia się na ołtarzu menorę.

Zachęcamy do przeczytania kazania ks. Ewy Jóźwiak, wygłoszonego w Niedzielę Izraela - 9 sierpnia 2023 r. w Bełchatowie.

„Pierwsze przykazanie jest to: Słuchaj, Izraelu! Pan, Bóg nasz, Pan jeden jest. Będziesz tedy miłował Pana, Boga swego, z całego serca swego i z całej duszy swojej, i z całej myśli swojej, i z całej siły swojej. A drugie jest to: Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego. Innego przykazania, większego ponad te, nie masz”

BEZPODSTAWNA NIENAWIŚĆ VS MIŁOŚĆ

„A żebyście nie mieli zbyt wysokiego o sobie mniemania, chcę wam, bracia, odsłonić tę tajemnicę: zatwardziałość przyszła na część Izraela aż do czasu, gdy poganie w pełni wejdą, I w ten sposób będzie zbawiony cały Izrael, jak napisano: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba. A to będzie przymierze moje z nimi, gdy zgładzę grzechy ich. Co do ewangelii, są oni nieprzyjaciółmi Bożymi dla waszego dobra, lecz co do wybrania, są umiłowanymi ze względu na praojców. Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże. Bo jak i wy byliście niegdyś nieposłuszni Bogu, a teraz dostąpiliście miłosierdzia z powodu ich nieposłuszeństwa, Tak i oni teraz, gdy wy dostępujecie miłosierdzia, stali się nieposłuszni, ażeby i oni teraz miłosierdzia dostąpili. Albowiem Bóg poddał wszystkich w niewolę nieposłuszeństwa, aby się nad wszystkimi zmiłować” (Rz 11,25-32).

W naszej ewangelickiej tradycji – jeżeli o tradycji mówić w ewangelicyzmie można – 10. Niedzielę po Trójcy Św. obchodzimy jako Niedzielę Izraela i Wspomnienie zniszczenia Jerozolimy. Taki dzień w liturgii został wprowadzony podczas reformy liturgicznej, która miała miejsce ponad 30 lat temu.

Również i w kalendarzu naszych religijnych sióstr i braci Żydów jest dzień, w którym wspominają oni zburzenie Świątyni Jerozolimskiej. To 9. dzień miesiąca Aw. W tym roku przypadł on 24 lipca. Jest to najsmutniejszy dzień w kalendarzu żydowskim. Z tą datą splatają się bowiem trudne i straszne dla tego narodu wydarzenia na przestrzeni wieków.

Należy do nich oczywiście zburzenie Pierwszej Świątyni w 586 r. p.n.e przez Babilończyków oraz Drugiej Świątyni w 70 r. n.e. przez Rzymian. Istotą Drugiej Świątyni było zjednoczenie narodu żydowskiego powracającego z wygnania po zburzeniu Pierwszej Świątyni. Projekt zjednoczenia nie powiódł się jednak, a naród stopniowo pogrążył się w kryzysie sporów, w których coraz mniej było miejsca na zrozumienie drugiej strony. W następstwie zrodziła się „sinat chinam” czyli bezpodstawna nienawiść.

Symbolizuje ona rozłam i brak jedności w społeczności, które niszczą ją od wewnątrz i ostatecznie doprowadziła do wygnania Żydów, licznych upokorzeń, prześladowań, pogromów i Szoah. Również 9 Aw obronne miasto Beitar niedaleko Jerozolimy zostało zdobyte, a ludzie wymordowani, w wyniku krwawego stłumienia powstania Bar Kohby w 135 r. przez wojska rzymskie. Cesarz Hadrian zakazał wówczas Żydom wstępu do Jerozolimy, zmienił nazwę całej prowincji na Syria Palaestina i zadecydował o wygnaniu lub zniewoleniu wielu ocalałych.

Dokładnie rok później (136 r.) rzymski namiestnik Turnus Rufus kazał całkowicie zaorać i posypać solą ruiny zniszczonej Jerozolimy i Wzgórza Świątynnego. Na miejscu Świątyni cesarz Hadrian wybudował pogańskie miasto Aelia Capitolina, do którego Żydzi mieli bezwzględny zakaz wstępu.
Z 9 Aw związane jest również zarządzenie przez papieża Urbana II pierwszej krucjaty (1095 r.). Spowodowało to natychmiastową falę brutalnych pogromów całych gmin żydowskich w Europie i śmierć tysięcy ludzi.
Kolejne prześladowania związane z tą datą, to wygnanie Żydów z Anglii (1290 r.), w wyniku podpisania przez króla Edwarda I dekretu nakazującego wszystkim Żydom opuszczenie kraju pod groźbą śmierci.
9 Aw 1306 r. we Francji to masowe aresztowania Żydów i konfiskaty ich majątków zakończone natychmiastową banicją. Rok 1492 r. przyniósł Edykt z Alhambry wydany przez królów katolickich Hiszpanii Izabelę I Kastylijską i Ferdynanda II Aragońskiego, nakazujący wypędzenie Żydów z Hiszpanii do 31 lipca – właśnie do 9 Aw.
A czasy nam bliższe? To wybuch I wojny światowej dokładnie w noc 9 Aw – 28 lipca 1914 r. Konflikt ten przyniósł masowe wysiedlenia Żydów z linii frontu na wschodzie Europy, a historycy zgodnie łączą go z powstaniem nazizmu i późniejszą Zagładą.
W 1941 r. właśnie tego dnia nastąpiło zatwierdzenie Akcji „Endlösung der Judenfrage” („Ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”) – Heinrich Himmler otrzymał od władz III Rzeszy formalną aprobatę dla planu masowej zagłady europejskich Żydów (Szoah).
Nieprzypadkowo rozpoczęcie likwidacji warszawskiego getta w ramach Akcji „Reinhardt” rozpoczęło się 23 lipca 1942 r. Uruchomiona przez Niemców zbrodnicza machina śmierci ruszyła w przeddzień 9 Aw, wywożąc transportami z Umschlagplatz do obozów zagłady żydowskich obywateli RP.

Możemy zadać pytanie: w jaki sposób miałoby to wszystko nas dotyczyć? W dzisiejszych czytaniach przychodzi do nas tekst codziennej żydowskiej modlitwy „Szema Izrael” – „Słuchaj, Izraelu”, przywołanej przez Jezusa wydawałoby się zupełnie niespodziewanie…

Fragment Mk 12, 29–31, który czytaliśmy przypomina nam, że Jezus pytany przez uczonych w Piśmie o pierwsze ze wszystkich przykazanie, odpowiedział: „Pierwsze przykazanie jest to: Słuchaj, Izraelu! Pan, Bóg nasz, Pan jeden jest. Będziesz tedy miłował Pana, Boga swego, z całego serca swego i z całej duszy swojej, i z całej myśli swojej, i z całej siły swojej. A drugie jest to: Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego. Innego przykazania, większego ponad te, nie masz”. – Tylko tyle i aż tyle!

To jest ten klucz hermeneutyczny, który Jezus Chrystus wkłada do rąk swoich uczniów, nie jako obciążenie, ale dar regulacji naszych relacji z Panem Bogiem i ze sobą nawzajem. Również w obrębie ludu Bożego, do którego należą i Żydzi, i chrześcijanie! O tym przypomina nam dzisiejszy tekst kazalny.

Przywołałam dziś ideę bezpodstawnej nienawiści. Z niej zrodził się antyjudaizm chrześcijański przejawiający się w egzegezie Biblii i nauczaniu pogardy oraz nienawiści. Stał się on również pożywką dla antysemityzmu i wyrosłych na jego gruncie wielu aktów przemocy.

W Niedzielę Izraela jako Kościoły ewangelickie przypominamy więc nie tylko zburzenie Świątyni Jerozolimskiej. Wspominamy prześladowania i Zagładę Żydów podczas drugiej wojny światowej. Przypominamy także o antysemityzmie, który Karl Barth, znakomity teolog ewangelicko-reformowany, nazywał grzechem przeciwko Duchowi Świętemu.

Dziś nasze czytania biblijne szczególnie przypominają nam, że najważniejszym przykazaniem jest coś skrajnie przeciwnego niż bezpodstawna nienawiść – to jest miłość. Miłość do Boga – z całego serca swego i z całej duszy swojej, i z całej myśli swojej, i z całej siły swojej – oraz miłowanie bliźniego jak siebie samego.

Znakiem rozpoznawczym dziecka Bożego jest trwać wiernie przy Słowie, cieszyć się nim i uczyć go bez względu na okoliczności – to też zadanie na dziś. Amen.

Więcej: